anorexia

Eetstoornis? Dat klinkt wel heftig. Er zijn allerhande eetstoornissen en het lijken er steeds meer te worden, volgens de meest recente versie van het standaard boek der Mentale Stoornissen, dat in de reguliere Geestelijke Gezondheidszorg gehanteerd wordt.

Eetstoornis volgens de DSM-5

De letters DSM staan voor Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Het is het Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5®). Het is in de jaren 70 overgewaaid vanuit Amerika en wordt in de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg en in het onderwijs, volledig als leidraad gebruikt. Dat betekent dat iedereen moest bijscholen om de diagnoses, zoals ze hier beschreven zijn, te leren. En er wordt van je verwacht dat je volgens deze richtlijnen denkt en handelt. Zelf heb ik ook de bijscholing gedaan. Ik begrijp de richtlijnen en plaats graag een kritische kanttekening bij de aanpak van eetproblemen.

Probleem of ziekte?

In de DSM-5 worden alle eetstoornissen als een psychische ziekte beschouwt en wordt uitsluitend gesproken over ‘patiënten’. Terwijl ik in mijn praktijk allerlei mensen zie, die een eetprobleem hebben, wat betekent dat ze te veel eten of te weinig, zich volproppen of uithongeren, zichzelf forceren tot braken of laxeren en veel bezig zijn met al dan niet eten, maar ze zijn niet ziek. Buiten dat probleem functioneren ze op andere terreinen vaak prima, maar ze zoeken wel hulp bij het eetprobleem.

Volgens mij hebben ze een probleem en is er een reden voor. Dat klinkt toch net even anders dan het hebben van een psychische ziekte.

Boulimia nervosa

Bij een patiënt met boulimia nervosa treden er herhaalde eetbuien op, waarbij iemand in korte tijd buitensporig veel eet zonder zich te kunnen beheersen. Tevens is er sprake van een overdreven bezorgdheid over uiterlijk en gewicht. Om die reden proberen patiënten met boulimia nervosa hun eetbuien te compenseren in een poging het gewicht op peil te houden. Dit kan gebeuren door tussendoor streng te vasten, overdreven fysieke inspanning en/of purgeergedrag na elke eetbui. Het gewicht blijft schommelen, vaak binnen redelijke grenzen, waardoor het niet al te veel opvalt voor de omgeving.

anorexia, boulimia, eetstoornis, eetprobleem, afvallen, aankomen, braken, laxeren, gezond denken

Anorexia nervosa

Er zijn 2 typen Anorexia nervosa:

1) Patiënten met het restrictieve type anorexia nervosa houden het gewicht onder controle door weinig te eten.

2) Patiënten met het eetbuien-/purgerende type anorexia maken gebruik van zelf-uitgelokt braken en laxeermiddelen (purgeren) om het gewicht laag te houden. Vaak vertonen ze dan tussendoor ook eetbuien.

Anorexiapatiënten zoeken zelden zelf hulp, omdat ze zelf niet vinden dat ze ziek zijn. Als ze wel zelf hulp zoeken, komt dat meestal doordat zij onder de somatische en psychische gevolgen van de uithongering lijden. Anorexia nervosa komt vooral voor bij meisjes rond en na de puberteit.

Tegenwoordig worden bij eetproblemen nogal eens antidepressiva voorgeschreven. Deze hormonen of hormoon beïnvloedende stoffen zorgen ervoor dat gevoelens niet meer gevoeld worden. Je kunt snel wennen aan dergelijke middelen en hebt er dan steeds meer van nodig voor hetzelfde effect. Voor je het weet geloof je dat je niet meer zonder kunt en ik hoor in mijn praktijk vaak dat mensen er wel vanaf willen, maar toch nog maar iedere dag een beetje nemen, uit angst om weer meer te gaan voelen. Tegelijk lijden ze aan matheid, chronische vermoeidheid en slaperigheid.

Ik zal nooit iemand adviseren om met het slikken van welke medicatie dan ook te stoppen, want ik ben daar niet toe bevoegd. Maar ik luister naar de mensen die mijn praktijk bezoeken en vind het zorgwekkend.

Cognitieve gedragstherapie

Het advies dat haast standaard gegeven wordt bij eetstoornissen is cognitieve gedragstherapie, gericht op gedrag, dus op het eten, niet eten, meer eten, minder eten, anders eten. En volgens mij moet je het daar nu net even niet over hebben als je erachter wilt komen wat er onder het eetprobleem ligt. Met andere woorden: wat is er gebeurd en gedacht voordat er zich een eetprobleem ontwikkelde.

Hoe ontstaat een eetstoornis?

En hiervoor citeer ik nogmaals de DSM-5:

1) Er ontstaan problemen in het ontwikkelen van de eigen identiteit en het leren zich thuis te voelen in het eigen lichaam.
2) Het gevoel van minderwaardigheid probeert men te compenseren door een perfectionistische houding. Ook ten opzichte van het eigen uiterlijk.
3) Ontevredenheid over de lichaamsvormen monden uit in een vermageringspoging.
4) De vermageringspogingen veranderen in overdreven dieet-gedrag.
5) De biologische regulering van honger en verzadiging raakt verstoord en dit kan leiden tot een eetstoornis.
6) Als er niet wordt ingegrepen, ontstaat een vicieuze cirkel door de verstorende invloed van het hongeren op de spijsvertering en bepaalde hersenfuncties.
7) Deze kringloop wordt versterkt door psychologische (prikkelbaarheid, stemmingswisselingen en een groeiende obsessie met eten) en sociale (de omgeving poogt het eetgedrag in goede banen te leiden waardoor de patiënt zich terugtrekt) factoren.

Cognitieve therapie is erop gericht om onredelijke gedachten over lichaam, voeding en gewicht te corrigeren en het zelfbeeld te verbeteren.

Onredelijke gedachten

Wanneer zijn jouw gedachten onredelijk? Wie bepaalt wat onredelijke gedachten zijn? Vanuit het gekozen perspectief is iedere gedachte redelijk. Of juist niet.

Hoe kan de therapeut beoordelen wat onredelijk is?

  • als je zelf niet weet waarom je jezelf volpropt, terwijl je geen honger hebt?
  • als je super ontevreden bent over je overgewicht, maar toch dooreet?
  • of als je te mager bent, maar geen hap door je keel krijgt?

Dat is onredelijk en dat weet je zelf ook wel. Maar je bent wanhopig, dus je probeert nog maar eens een dieet of therapie.

Bij patiënten met anorexia nervosa wordt in eerste instantie gefocust op gewichtstoename. Gedragstherapie focust zich bij anorexia op stapsgewijs leren omgaan met toename in het lichaamsgewicht (exposure behandeling). Antidepressiva geven geen directe verbetering bij anorexia nervosa en worden alleen voorgeschreven als de anorexiapatiënt na gewichtstoename nog steeds last heeft van depressieve gevoelens.

Natuurlijk vergroot je de kans op depressieve gevoelens als je iemand met anorexia in gewicht laat toenemen als je de onderliggende oorzaak (pijn) niet wegneemt. En dan ga je antidepressiva geven?

Bij boulimia nervosa wordt gefocust op het herstel van een normaal eetpatroon. Gedragstherapie richt zich op het binnen houden van voedsel en het vermijden van eetbuien. Antidepressiva kunnen worden voorgeschreven, omdat deze (in ieder geval voor een korte periode) voor verbetering kunnen zorgen.

Wat is een ‘normaal’ eetpatroon? Bruine boterham met kaas? Wie weet dat nog? Is zuivel wel zo goed voor ons? Of groente, aardappelen en vlees? Wie eet dat nog? Wat is NORMAAL? En wie bepaalt dat?

Behandeling eetstoornissen

Te vaak worden eetstoornissen aangepakt door veel aandacht te besteden aan het wel of niet eten. Soms worden jongeren zelfs gedwongen te eten. Ik ervaar in mijn dagelijks werk dat het ontstaan van eetproblemen in eerste instantie helemaal niets met eten te maken heeft. En daarom behandel ik iemand met een eetstoornis in principe niet anders dan anderen.

Ik ga op zoek, ik stel vragen en ik luister. Ieder mens is anders, uniek en interessant. Ongeacht de stoornis, ziekte of het probleem, waarmee iemand komt, ik luister. En zo vinden we samen verbanden, herinneringen, conclusies, overtuigingen over jezelf, over jouw problemen en over het leven. En die zijn te veranderen voor ieder die dat werkelijk wil. Eigenlijk vinden we ‘programma’s’, die ik je help loslaten en die vervangen worden door andere programma’s, waarmee je beter gaat functioneren op alle niveaus. Hierbij gebruik ik tapping en dat leer ik je.

In individuele sessies help ik mensen, maar ook werk ik met groepen, waarin mensen met uiteenlopende eetproblemen bij elkaar komen. Daarin leer ik hen ontspanningstechnieken, zoals tapping en zelfhypnose. Deze groepen zijn laagdrempelig en toegankelijk voor ieder die een probleem heeft rond eten en vindt dat hij of zij er te veel tijd aan besteed.

Wil jij 5 ... GRATIS TIPS?
dit veld niet invullen s.v.p.

Pillen in alle soorten en maten worden door velen dagelijks geslikt. Voor de cijfers verwijs ik graag naar anderen, die daar onderzoek naar doen. Sinds ik vorig jaar de vraag hiernaar heb ik toegevoegd op mijn intakeformulier ben ik best wel geschrokken van hoe veel er wordt gebruikt.

Wat is de DSM?

De letters DSM staan voor Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Het is het Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5®). Het is in de jaren 70 overgewaaid vanuit Amerika en wordt in de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg en in het onderwijs, volledig als leidraad gebruikt. Dat betekent dat iedereen moest bijscholen om de diagnoses, zoals ze hier beschreven zijn, te leren. En er wordt van je verwacht dat je volgens deze richtlijnen denkt en handelt. Zelf heb ik ook de bijscholing gedaan. Ik weet nu hoe het hoort, maar vind de visie op en hulp rond eetproblemen beperkt.

Met behulp van de DSM kun je mensen (er wordt in DSM uitsluitend gesproken over patiënten) in hokjes stoppen. En er wordt bij iedere diagnose een bijpassende ‘medicatie’ genoemd. Meestal gaat het om sederende, verdovende stoffen.

Deze chemicaliën zorgen ervoor dat gevoelens niet meer gevoeld worden. Je kunt snel wennen aan dergelijke middelen en dan meer nodig hebben voor hetzelfde effect. Je kunt je afhankelijk gaan voelen en er aan verslaafd raken.

Tijdens de ontwikkeling van DSM 1 naar 5 zijn steeds meer eetstoornisssen ‘ontdekt’ en worden regelmatig anti-depressiva voorgeschreven. Ik zal nooit iemand adviseren om ermee te stoppen, maar ik luister in mijn praktijk en vind het zorgwekkend.

Het advies dat standaard gegeven wordt bij eetstoornissen is cognitieve therapie, gericht op gedrag dus: op het eten. En volgens mij moet je het daar nu net even niet over hebben.

 

Anorexia nervosa beschouwt men vanuit de geestelijke gezondheidszorg (psychologen en psychiaters) als een psychische ziekte. Ik zie het liever als een gevolg van onverwerkte ervaringen, een overlevingsmechanisme, dat is aangeleerd en ook weer kan worden afgeleerd.

Een voorbeeld uit mijn praktijk

Onlangs kwam er een meisje van 15 jaar in mijn praktijk. Haar moeder had een paar sessies bij mij gedaan en het haar beide dochters aangeraden. Kim wilde het wel proberen, omdat ze een doel had.

“Wat is jouw probleem?” vroeg ik haar, nadat ik wat gegevens van haar had genoteerd. “Met andere woorden: Wat wil je vandaag veranderen?”

Kim zou binnenkort een marathon lopen om haar persoonlijke record te verbeteren. Ze rende 6 dagen per week, soms 7. Want ze hield van rennen, maar het was inmiddels ook een obsessie geworden. En ze had een goede conditie, maar was vaak te moe, te dun en te veel met eten bezig. De vorige keer dat ze haar record niet had kunnen verbeteren was ze wekenlang down geweest. En ze was bang dat dit weer zou gaan gebeuren, maar niet meedoen was voor haar geen optie. “Rennen is alles wat ik ben” zei ze.

Ze had de diagnose Anorexia Nervosa en OCD (Obsessive Compulsive Disorder); dwanggedachten en dwanghandelingen. Toen ze 12 jaar oud was wisten haar ouders niet meer wat ze met haar aan moesten en lieten haar, op advies van een kinderpsycholoog, opnemen in een speciale kliniek. Drie en halve maand werd ze gedwongen te eten. Ze voelde zich verloren en in de steek gelaten. “Iedere dag was hetzelfde en duurde een eeuwigheid.”

Fixatie op het probleem

Nadat ze wat kilo’s was aangekomen mocht ze weer naar huis. Thuis raakte Kim geobsedeerd met eten en vooral met niet-eten. Over haar ervaring in de kliniek werd niet gepraat. In het hardlopen vond ze een uitlaatklep. Ze ging trainen met haar vader, die in verband met zijn werk ook graag zichzelf uitdaagt en een goede conditie heeft. Ze werd door iedereen geprezen om haar prestaties. Men dacht dat het beter met haar ging tot haar rennen dwangmatig werd.

anorexia nervosa, hardlopen, vaderliefde, competitie, OCD, dwangstoornis, tienermeisje, magerzucht

“Wat maakt jou gelukkig?” is ook een standaardvraag in mijn procedure. Rennen is ook hetgeen Kim gelukkig maakt. Ze kan genieten van haar lichaam, haar sterke benen, diepe ademhaling en van de bosrijke omgeving waar ze rent en alle ruimte voelt. Ze houdt ervan haar grenzen te verleggen. Chillen met haar vriendinnen, films kijken, muziek luisteren en dansen, daar wordt ze ook gelukkig van. Maar dat doet ze minder vaak, omdat ze altijd moet trainen.

Binnen een week deed ik drie sessies met Kim. In dit proces kwam het verhaal eruit.  Eigenlijk was ze een heel gelukkig kind tot haar ouders een nieuw huis kochten. Kleine Kim (10 jaar oud) voelde zich net na de verhuizing verloren in het grote nieuwe huis, waar het chaotisch was en iedereen druk bezig met orde scheppen. Het meisje voelde zich verloren en toen ze veiligheid zocht bij haar moeder, richtte die zich volledig op een gesprek met de aannemer, met wie één en ander dringend besproken moest worden. Alle aandacht was gericht op de perfecte staat van het huis. Voor emoties was geen ruimte. Het moest functioneren en het moest er goed uit zien.

Conclusie: ik doe er niet toe

Conclusie van Kim: Ik doe er niet toe. Ik ben onbelangrijk. Ik heb geen plek hier. Er is geen troost, geen veiligheid, geen ruimte voor mij. Ze was totaal de controle en haar zekerheid kwijt. En wat doet een kind als Kim dan? Controle creëren! En zo kunnen dwanggedachten en dwanghandelingen ontstaan. Er wordt iets gedaan dat ritme en rust geeft. Ook al lijken dergelijke handelingen zinloos, ze hebben een functie, in ieder geval op dat moment.

anorexia nervosa, eetstoornis, gezond denken, gezond eten, therapie, faster eft, hypnose, zelfhypnose

Kim’s moeder is een topondernemer en haar vader heeft een overheidsfunctie. Materieel hebben ze het goed. Ze houden van elkaar en van hun kinderen en proberen hen het allerbeste te geven. De moeder van Kim zei in haar sessies met mij dat ze als moeder gefaald had. Eigenlijk wilde ze niet door de mand vallen en hield de schijn op tot een vriendin haar over mij vertelde. Ze kwam omdat ze zich geen raad wist met Kim. In de derde sessie had ze een doorbraak, waarbij oud zeer uit haar eigen kindertijd werd opgelost.

Daarna kon ze Kim ervan overtuigen het te proberen. Kim had zich, zeker na de opname in de psychiatrische kliniek erg afgezet tegen haar moeder. Ze was permanent boos en agressief tegen haar moeder en in therapeuten had ze weinig vertrouwen.

De wortel eruit trekken

Natuurlijk rolde het verhaal bij Kim er niet vanzelf uit, maar ik heb een methode, waarbij vrijwel ieder verhaal dat verbonden is aan de pijn er op een goed moment uit komt. De ene keer gaat het sneller dan de andere, maar gemiddeld is dat in de eerste, tweede of derde sessie. Het is vergelijkbaar met de wortel eruit trekken en een nieuw zaadje planten. In de tweede sessie kon Kim haar boosheid en verdriet weer voelen, onder ogen zien en loslaten.

Ondanks dat ze helemaal wakker en bewust de sessie deed, was ze tevens in trance, waardoor op onbewust niveau onverwerkte emoties werden opgelost. Kim vertelde aan haar vader dat zij zich voor het eerst gehoord voelde en hierdoor meer begrip voor zichzelf gekregen had. Haar vader (rechercheur) had tevoren zijn bedenkingen gehad, maar hij was onder de indruk toen hij de verandering en ontspanning in zijn jongste dochter zag. En uiteraard was hij vooral opgelucht.

Jezelf en elkaar vergeven

Na Kim’s drie sessies kwam haar moeder voor nog een sessie. Zij wist de oorzaak van Kim’s problemen en voelde nog steeds spijt en schuldgevoel, maar we raakten in deze sessie ook aan een pijnpunt in haar eigen jonge jaren, waardoor haar onvermogen ontstaan was. Hierdoor ontstond er ruimte en begrip voor haar falen als moeder en kon ze zichzelf vergeven en het loslaten.

Je kunt het verleden niet terug draaien. We maken allemaal fouten. Ook ten aanzien van onze kinderen. Je kunt het onder ogen zien, jezelf vergeven en in liefde loslaten. De oorzaak moet je niet in je kind zoeken, maar eerst in jezelf.

Ruimte voor groei

rennen, hardlopen, tienermeisje, anorexia nervosa, eetstoornis, magerzucht, OCD

Kim liep de marathon. Ze had er een jaar voor getraind en in de laatste sessie werkten we aan emoties rond het resultaat. Op de dag van de race vroeg ik haar ’s avonds hoe het gegaan was. Ze had haar record niet verbeterd, maar reageerde er ontspannen op. Rennen was het enige geweest, waarvoor ze zichzelf waardeerde. Inmiddels wist Kim dat ze meer was dan een renner of een anorexia patiënt.

Een maand later vroeg ik nog eens hoe het ging. Jaren wilde Kim niets met haar moeder, maar ze had ook spijt van alle verwijten die ze haar moeder maakte. Nadat er bewust en op het onbewuste niveau was opgeruimd, was er begrip, vergeving en liefde en konden ze weer verbinden. Ze hadden vrede gesloten met zichzelf en met elkaar.

Anorexia en eten

In dit verhaal blijkt dat de oorzaak, het ontstaan van OCD en Anorexia helemaal niets met eten te maken heeft. Dus iemand dwingen om te eten maakt het er niet beter op. Integendeel. Kim werd als twaalfjarige in de kliniek gedwongen om te eten. Op zich begrijpt ze dat wel, want ze was te mager, maar ze voelde zich wederom ontkend. Dus toen ze thuis kwam was het probleem groter geworden.

De oplossing zat niet in het eten, maar in het op zoek gaan naar en plaats maken voor het verdriet en de wanhoop die ze ervaren had. Uitsluitend praten (op het cognitieve logisch denkende niveau) brengt je daar niet, daarvoor moet je toegang vinden in het onbewuste, waar alles ligt opgeslagen.

anorexia nervosa, doelgericht, bergen verzetten, hardloopen, rennen, teengirls, pubermeisje, OCD, dwangstoornis, eetstoornis, hypnose, faster eft

*) Kim is een fictieve naam voor een klant in Noorwegen.

Als je wilt ontvang je (onregelmatig) mijn updates

En als je het zat wordt kun je direct weer afmelden

dit veld niet invullen s.v.p.